คำนวณพื้นที่ที่ดิน กว้าง x ยาว: สี่เหลี่ยม ตัว L คางหมู ตารางวา
การคำนวณพื้นที่ที่ดินสี่เหลี่ยมผืนผ้าทำได้ง่ายๆ คือเอาความกว้างคูณความยาว เช่น ที่ดินกว้าง 20 เมตร ยาว 40 เมตร ได้ 800 ตารางเมตร หาร 4 ได้ 200 ตารางวา หรือ 2 งาน ถ้าหน้าที่ดินกับด้านหลังกว้างไม่เท่ากันแต่ขนานกัน ให้เอาหน้ากับหลังมาบวกกัน หารสอง แล้วคูณความลึก ส่วนที่ดินรูปตัว L ให้แบ่งเป็นสี่เหลี่ยมหลายรูปแล้วรวมกัน
วิธีนี้ใช้ได้กับที่ดินปลูกบ้าน ที่สวน และแปลงนาที่เป็นสี่เหลี่ยมส่วนใหญ่ ด้านล่างคือสูตร วิธีเช็กว่ามุมเป็นมุมฉากจริง ตัวอย่างพร้อมตัวเลข และกรณีที่ต้องใช้วิธีอื่น
สูตรพื้นฐาน: กว้าง × ยาว
- วัดด้านยาวหนึ่งด้านและด้านกว้างหนึ่งด้าน ในหน่วยเดียวกัน
- คูณกัน เมตรคูณเมตรได้ตารางเมตร
- แปลงหน่วย: หาร 4 ได้ตารางวา หาร 400 ได้งาน หาร 1,600 ได้ไร่
ตัวอย่าง
ที่ดิน กว้าง 20 เมตร ยาว 40 เมตร
- พื้นที่: 20 × 40 = 800 ตร.ม.
- ตารางวา: 800 ÷ 4 = 200 ตร.วา
- งาน: 200 ÷ 100 = 2 งาน
ถ้าวัดเป็นวาตั้งแต่แรก ก็คูณกันได้เลย เพราะ 1 วา = 2 เมตร ที่ดินกว้าง 10 วา ยาว 20 วา = 200 ตร.วา เท่ากัน
กับแปลงนาก็ใช้สูตรเดียวกัน นากว้าง 80 เมตร ยาว 100 เมตร = 8,000 ตร.ม. หาร 1,600 = 5 ไร่
เช็กว่ามุมเป็นมุมฉากจริง
กว้างคูณยาวจะถูกต้องก็ต่อเมื่อทั้งสี่มุมเป็นมุมฉาก ที่ดินหลายแปลงที่ดูเหมือนสี่เหลี่ยมผืนผ้ากลับเบี้ยวเล็กน้อย ซึ่งมองด้วยตาไม่ออก
วิธีเช็กง่ายๆ สองแบบ:
- วัดเส้นทแยงมุมทั้งสองเส้น ในสี่เหลี่ยมผืนผ้าทั้งสองเส้นต้องยาวเท่ากัน ที่ดิน 20 × 40 เมตร เส้นทแยงแต่ละเส้นควรยาว √(20² + 40²) = 44.72 เมตร ถ้าเส้นหนึ่งได้ 43.5 เมตร อีกเส้นได้ 46 เมตร แปลว่าที่ดินไม่ใช่สี่เหลี่ยมผืนผ้า
- ใช้ 3-4-5 ที่มุม วัดจากมุมไปตามด้านหนึ่ง 3 เมตร อีกด้าน 4 เมตร ระยะตรงระหว่างสองจุดต้องได้ 5 เมตรพอดี ช่างก่อสร้างใช้วิธีนี้ตั้งฉากเวลาวางผังบ้าน
ถ้าด้านตรงข้ามยาวเท่ากันแต่เส้นทแยงไม่เท่ากัน พื้นที่จริงจะน้อยกว่ากว้างคูณยาว ถ้าด้านตรงข้ามยาวไม่เท่ากันอยู่แล้ว ให้ใช้วิธีด้านล่าง
หน้ากว้างกับหลังไม่เท่ากัน: สูตรคางหมู
ที่ดินจำนวนมากหน้าติดถนนกว้างไม่เท่ากับด้านหลัง เช่น หน้ากว้าง 18 เมตร หลังกว้าง 22 เมตร ถ้าด้านหน้ากับด้านหลังขนานกัน ที่ดินแปลงนี้คือรูปคางหมู
พื้นที่ = (หน้ากว้าง + หลังกว้าง) ÷ 2 × ความลึก
ความลึกต้องวัดตั้งฉากกับด้านหน้า ไม่ใช่วัดตามแนวเขตด้านข้างที่เฉียง
ตัวอย่าง: หน้ากว้าง 18 เมตร หลังกว้าง 22 เมตร ลึก 40 เมตร
(18 + 22) ÷ 2 × 40 = 20 × 40 = 800 ตร.ม. = 200 ตร.วา
ถ้าไม่มีด้านไหนขนานกันเลย สูตรนี้ใช้ไม่ได้ และการเอาด้านมาเฉลี่ยกันจะได้พื้นที่มากเกินจริง ให้แบ่งที่ดินเป็นสามเหลี่ยมสองรูปแทน ตามที่อธิบายในสูตรคำนวณพื้นที่ที่ดิน 4 ด้านไม่เท่ากัน
ที่ดินรูปตัว L: แบ่งหรือหักออก
ที่ดินรูปตัว L ก็คือสี่เหลี่ยมสองรูปต่อกัน คำนวณได้สองวิธีและต้องได้ผลเท่ากัน
ตัวอย่าง: ขอบนอกกว้าง 30 เมตร ลึก 20 เมตร แต่มุมหนึ่งขนาด 10 × 8 เมตรเป็นของเพื่อนบ้าน
- แบ่ง: แถบเต็มความกว้าง 30 × 12 = 360 ตร.ม. แถบแคบด้านหลัง 20 × 8 = 160 ตร.ม. รวม 520 ตร.ม.
- หักออก: สี่เหลี่ยมขอบนอก 30 × 20 = 600 ตร.ม. หักมุมที่ขาด 10 × 8 = 80 ตร.ม. รวม 520 ตร.ม.
520 ÷ 4 = 130 ตร.วา คือ 1 งาน 30 ตารางวา
ที่ดินรูปตัว T ตัว U หรือที่ดินที่มีทางเข้าแคบๆ ก็ทำแบบเดียวกัน แบ่งเป็นสี่เหลี่ยม (และสามเหลี่ยมตรงที่แนวเขตเฉียง) คิดทีละชิ้นแล้วรวมกัน ส่วนการแปลงหน่วยแบบละเอียดดูได้ที่คำนวณไร่ งาน ตารางวา
หน่วยที่ต้องรู้
- 1 วา = 2 เมตร
- 1 ตารางวา = 4 ตร.ม.
- 1 งาน = 100 ตร.วา = 400 ตร.ม.
- 1 ไร่ = 4 งาน = 400 ตร.วา = 1,600 ตร.ม.
ในโฉนดเนื้อที่มักเขียนเป็น ไร่-งาน-ตารางวา เช่น 0-1-30 หมายถึง 1 งาน 30 ตารางวา หรือ 520 ตร.ม.
วัดด้านให้แม่น
- ใช้เทปวัดหรือล้อวัดระยะ ดึงเทปให้ตึงและอยู่ในแนวระดับ เทปที่หย่อนจะอ่านค่าได้ยาวเกิน
- เริ่มจากจุดที่แน่นอน เช่น หมุดหลักเขต มุมกำแพง หรือรูปแผนที่ในโฉนด ดีกว่าแนวรั้วต้นไม้
- วัดแต่ละด้านสองรอบ ถ้าได้ให้วัดจากคนละปลาย แล้วจดทุกค่า เส้นทแยงมุมเอาไว้ตรวจสอบ
- ที่ลาดเอียง เนื้อที่ดินคิดเป็นพื้นที่ในแนวราบเหมือนในแผนที่ ถ้าวางเทปตามพื้นที่ลาดจะได้ค่ามากขึ้นเล็กน้อย
ไม่ต้องใช้เทป: แตะมุมบนแผนที่
ถ้ามองเห็นมุมที่ดินจากภาพมุมสูง แผนที่ดาวเทียมเร็วกว่าเทปวัด และใช้กับที่ดินรูปแปลกๆ ได้โดยไม่ต้องแบ่งคิดเอง
Field Maps with Area Measure ใช้บน iPhone และ iPad (iOS 17 ขึ้นไป) แตะมุมที่ดินแต่ละมุมบนแผนที่ดาวเทียม มีแว่นขยายช่วยวางจุดให้ตรง แล้วแอพจะแสดงพื้นที่และความยาวรอบรูปทันที แสดงผลเป็นไร่ ตร.ม. เฮกตาร์ หรือเอเคอร์ได้ ที่ดินรูปตัว L ก็แค่แตะหกมุมแทนสี่มุม ถ้ามีต้นไม้บังมุม ให้เดินรอบแนวเขตพร้อม GPS แอพจะบันทึกเส้นทางและปิดรูปให้ ทุกการวัดบันทึกพร้อมชื่อได้ การวัดพื้นที่ ความยาวรอบรูป และระยะทางใช้ฟรี การติดตาม GPS และการวัดใช้งานแบบออฟไลน์ได้ ส่วนพื้นที่บนแผนที่ที่ไม่เคยเปิดดูต้องต่ออินเทอร์เน็ตเพื่อโหลดภาพ ตอนนี้ยังไม่มีเวอร์ชัน Android
GPS ของมือถือโดยทั่วไปแม่นยำประมาณ 3–5 เมตรในที่โล่ง และแย่กว่านั้นใต้ต้นไม้หรือใกล้อาคาร สำหรับที่ดินปลูกบ้านแปลงเล็ก การแตะมุมบนภาพดาวเทียมมักได้ผลดีกว่าการเดินวัด ส่วนแปลงนาหลายไร่ใช้ได้ทั้งสองวิธี
คำถามที่พบบ่อย
ที่ดินกว้าง 20 ยาว 40 กี่ตารางวา?
20 × 40 = 800 ตร.ม. หาร 4 ได้ 200 ตารางวา หรือ 2 งาน ใช้ได้เมื่อมุมทั้งสี่เป็นมุมฉาก
ถ้าหน้ากว้างกับหลังกว้างไม่เท่ากันคิดอย่างไร?
ถ้าด้านหน้ากับด้านหลังขนานกัน ให้เอาสองด้านบวกกัน หารสอง แล้วคูณความลึกที่วัดตั้งฉาก ถ้าไม่มีด้านใดขนานกัน ให้แบ่งเป็นสามเหลี่ยม
1 ไร่ กว้างยาวเท่าไร?
1 ไร่ = 1,600 ตร.ม. เช่น สี่เหลี่ยมจัตุรัส 40 × 40 เมตร หรือ 20 × 80 เมตร
ผลวัดเองใช้แทนการรังวัดได้ไหม?
ไม่ได้ เป็นค่าประมาณสำหรับวางแผน ล้อมรั้ว หรือเทียบกับโฉนด ถ้าจะซื้อขาย แบ่งแปลง หรือมีปัญหาแนวเขต ต้องให้กรมที่ดินหรือช่างรังวัดที่ได้รับอนุญาตเป็นผู้วัด