วัดพื้นที่นา คำนวณปุ๋ยและเมล็ดพันธุ์ต่อไร่ให้พอดี

เผยแพร่ 7 พฤศจิกายน 2569

การวัดพื้นที่นาเพื่อซื้อปุ๋ยและเมล็ดพันธุ์ ทำได้โดยลากขอบแปลงบนแผนที่ดาวเทียมหรือเดินรอบแปลงด้วย GPS ของมือถือ แล้วหักส่วนที่ไม่ได้ปลูก เช่น บ่อน้ำ เถียงนา ทางเดิน จากนั้นเอาพื้นที่ที่ปลูกจริงเป็นไร่ไปคูณกับอัตราต่อไร่ ถ้าคิดว่านามี "ประมาณ 15 ไร่" แต่ปลูกจริงแค่ 12 ไร่ 1 งาน ก็เท่ากับซื้อของเกินไปราว 22% ทุกรายการ

บทความนี้อธิบายวิธีวัดแปลง สิ่งที่ต้องหักออก และวิธีแปลงไร่เป็นจำนวนกระสอบและถังพ่นยา พร้อมตัวอย่างคำนวณ

ทำไมต้องรู้พื้นที่ปลูกจริง

อัตราใช้ปัจจัยการผลิตเกือบทั้งหมดคิดเป็น "ต่อไร่" ทั้งเมล็ดพันธุ์กี่กิโลต่อไร่ ปุ๋ยกี่กิโลต่อไร่ น้ำยาพ่นกี่ลิตรต่อไร่ และค่าจ้างรถไถหรือโดรนพ่นยาก็มักคิดต่อไร่ ถ้าพื้นที่ผิด ความผิดพลาดก็ไปอยู่ในบิลทั้งหมด

• คิดพื้นที่มากเกินจริง: ซื้อปุ๋ยและยาเกิน เสียเงินเปล่า และปุ๋ยส่วนเกินอาจไหลลงคลอง
• คิดพื้นที่น้อยกว่าจริง: เมล็ดหมดก่อนหว่านเสร็จ หรือต้องหว่านบางลงจนต้นข้าวขึ้นไม่สม่ำเสมอ

เนื้อที่ในโฉนดเป็นพื้นที่ทั้งแปลงตามกฎหมาย ซึ่งรวมคันนา บ่อน้ำ และที่ตั้งบ้านไว้ด้วย จึงไม่ใช่พื้นที่ที่ปลูกจริง ถ้าอยากรู้ว่าทำไมตัวเลขต่างกัน อ่าน วัดที่ดินจากโฉนด

ขั้นที่ 1: วัดขอบแปลง

ใช้มือถือได้ 2 วิธี

1. จิ้มมุมแปลงบนแผนที่ดาวเทียม ซูมเข้าไปใกล้ ๆ ทุกมุมให้จุดตกบนขอบแปลงจริง ไม่ใช่เงาต้นไม้ วิธีนี้เร็วและใช้ได้กับนาที่โล่ง ดูรายละเอียดที่ วัดพื้นที่ด้วย Google Map
2. เดินรอบแปลงด้วย GPS เหมาะเมื่อมีต้นไม้บังขอบ หรือนาหลายแปลงดูเหมือนกันจากมุมสูง เดินด้วยความเร็วสม่ำเสมอ เดินฝั่งเดียวกันของคันนาตลอด แล้วปิดรอบที่จุดเริ่มต้น ดู วัดที่นาด้วยมือถือ

ในที่โล่ง GPS มือถือมักคลาดเคลื่อนราว 3–5 เมตร และมุมที่จิ้มบนภาพชัด ๆ ก็อาจเพี้ยนได้ 1–2 เมตร สำหรับนาไม่กี่ไร่ ความคลาดเคลื่อนนี้อยู่ราว ±3–6% ของพื้นที่ ซึ่งแม่นพอสำหรับวางแผนซื้อปุ๋ย และดีกว่าการกะด้วยตามาก

ขั้นที่ 2: หักส่วนที่ไม่ได้ปลูก

ขอบแปลงไม่ใช่พื้นที่ปลูก ก่อนคูณอะไร ให้วัดแยกแล้วหักออก

• บ่อน้ำ สระ หรือแอ่งที่น้ำขังตลอด
• เถียงนา โรงเก็บของ หรือบ่อบาดาลในแปลง
• ทางเดินหรือทางรถถาวร
• ส่วนที่ปล่อยว่างหรือปลูกพืชอื่น

วัดแต่ละส่วนเป็นรูปเล็ก ๆ แยกกัน แล้วลบออกจากพื้นที่ทั้งหมด ส่วนที่หว่านหรือปักดำจริงให้นับไว้

ขั้นที่ 3: แปลงไร่เป็นจำนวนกระสอบและถัง

สูตรมีแค่การคูณต่อปัจจัยแต่ละอย่าง

ปริมาณที่ต้องใช้ = พื้นที่ปลูก (ไร่) × อัตราต่อไร่

จากนั้นหารด้วยขนาดกระสอบหรือถัง แล้วปัด ขึ้น เพราะซื้อเศษกระสอบไม่ได้ ทวนหน่วยก่อนคำนวณ: 1 ไร่ = 4 งาน = 400 ตารางวา = 1,600 ตารางเมตร และ 1 งาน = 400 ตารางเมตร ถ้าแอปแสดงเป็นตารางเมตร ให้หารด้วย 1,600 ถ้าแสดงเป็นเฮกตาร์ ให้คูณด้วย 6.25 ดูวิธีแปลงหน่วยเพิ่มที่ คำนวณไร่ งาน ตารางวา

ตัวอย่างคำนวณ: นาข้าวหว่านน้ำตม

อัตราด้านล่างเป็นเพียงตัวอย่าง ให้ใช้อัตราจากเจ้าหน้าที่เกษตร ผลวิเคราะห์ดิน หรือฉลากผลิตภัณฑ์

แปลงนา จิ้มมุมบนแผนที่ดาวเทียมได้ 20,000 ตารางเมตร หรือ 12.5 ไร่ (12 ไร่ 2 งาน) ในแปลงมีบ่อน้ำ 400 ตารางเมตร (1 งาน) ซึ่งวัดแยกไว้

พื้นที่ปลูกจริง: 20,000 − 400 = 19,600 ตารางเมตร = 12.25 ไร่ (12 ไร่ 1 งาน)

ต่างกันแค่ไหน ถ้าคิดว่านามี "ประมาณ 15 ไร่" จะซื้อเมล็ด 225 กก. เกินไป 41 กก. และปุ๋ย 375 กก. เกินไปเกือบ 69 กก. คือเกินราว 22% ทุกรายการ

ตัวเลข 12.5 ไร่ เชื่อได้แค่ไหน แปลงนี้กว้างยาวประมาณ 160 × 125 เมตร ความยาวรอบแปลงจึงราว 570 เมตร ถ้าขอบแต่ละด้านเพี้ยนได้ 2 เมตร พื้นที่อาจเปลี่ยนได้ราว 570 × 2 = 1,140 ตารางเมตร หรือประมาณ 0.7 ไร่ (ราว 6%) นี่คือความคลาดเคลื่อนของการวัด ซึ่งยังน้อยกว่าการกะด้วยตามาก ถ้าอยากแม่นขึ้น ให้เดินรอบแปลงด้วย GPS อีกรอบแล้วเทียบกัน

วัดแปลงด้วย Field Maps with Area Measure

Field Maps with Area Measure วัดได้ทั้ง 2 วิธีบน iPhone และ iPad (iOS 17 ขึ้นไป) คือจิ้มจุดบนแผนที่ดาวเทียมพร้อมแว่นขยายช่วยวางมุมให้ตรง หรือเดิน ขับรถ หรือบินโดรนรอบขอบเขต แล้วแอปจะบันทึกเส้นทางและปิดรูปให้เอง แอปแสดงพื้นที่และความยาวรอบแปลงเป็นตารางเมตร เฮกตาร์ เอเคอร์ และหน่วยอื่น จากนั้นแปลงเป็นไร่ตามสูตรด้านบน บันทึกแต่ละแปลงและส่วนที่หักออกพร้อมตั้งชื่อได้ ฤดูหน้าก็ใช้ตัวเลขเดิมได้เลย การติดตาม GPS ใช้งานได้แม้ไม่มีสัญญาณอินเทอร์เน็ต รุ่น Pro เพิ่มการแบ่งแปลงเป็นส่วน ๆ และส่งออกไฟล์ Shapefile, KML หรือ GeoJSON ไปใช้กับโปรแกรมอื่น ตอนนี้ยังไม่มีเวอร์ชัน Android

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ใช้พื้นที่ทั้งแปลงแทนพื้นที่ปลูก บ่อน้ำอยู่ในเขตแปลงก็จริง แต่ไม่ได้ใส่ปุ๋ย
• สับสนหน่วย เอาตารางวาไปคิดเป็นตารางเมตร พื้นที่จะผิดไป 4 เท่า
• ปัดพื้นที่ก่อนคูณ ให้ปัดตอนสั่งของ ไม่ใช่ปัดจำนวนไร่
• กังวลเรื่องความลาดชันเกินไป แอป แผนที่ และการรังวัดส่วนใหญ่ให้พื้นที่แนวราบ บนเนินที่ลาด 15% สม่ำเสมอ พื้นผิวจริงใหญ่กว่าเพียงราว 1.1% สำหรับการคำนวณปุ๋ยแทบไม่ต้องสนใจ
• วัดครั้งเดียวแล้วใช้ตลอด ถ้าขุดบ่อเพิ่มหรือขยายทาง ควรวัดใหม่

คำถามที่พบบ่อย

วัดพื้นที่นาด้วยมือถือทำอย่างไร

เปิดแผนที่ดาวเทียม จิ้มทุกมุมของแปลง หรือเดินรอบแปลงโดยเปิด GPS ไว้ แอปจะคำนวณพื้นที่เมื่อปิดรูป แล้วหารตารางเมตรด้วย 1,600 เพื่อได้จำนวนไร่

ใส่ปุ๋ยกี่กระสอบต่อไร่

ขึ้นอยู่กับพืช ดิน และสูตรปุ๋ย ควรใช้อัตราจากผลวิเคราะห์ดินหรือคำแนะนำของเจ้าหน้าที่เกษตร เมื่อได้อัตราแล้ว คูณด้วยจำนวนไร่ที่ปลูกจริง แล้วหารด้วยน้ำหนักกระสอบ

วัดด้วยมือถือแทนการรังวัดของกรมที่ดินได้ไหม

ไม่ได้ ตัวเลขจากมือถือเป็นค่าประมาณสำหรับวางแผนงาน เรื่องโฉนด การซื้อขาย หรือแนวเขตที่ดิน ต้องยึดเอกสารราชการและการรังวัดของกรมที่ดิน

คันนานับเป็นพื้นที่ปลูกไหม

คันนาเล็ก ๆ ที่อยู่ในแปลงมักรวมอยู่ในพื้นที่ที่วัดได้อยู่แล้วและหักออกได้ยาก ถ้าเป็นคันนาใหญ่หรือทางเดินกว้าง ให้วัดแยกแล้วหักออก