วิธีแบ่งที่ดินให้เท่ากัน: คิดเป็นไร่ งาน ตารางวา พร้อมตัวอย่าง

การแบ่งที่ดินให้เท่ากัน ให้วัดเนื้อที่ทั้งแปลงก่อน หารด้วยจำนวนแปลงที่ต้องการ แล้ววางเส้นแบ่งให้แต่ละแปลงได้เนื้อที่ตามนั้นพอดี ถ้าแปลงเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้าก็แค่แบ่งความยาวด้านเท่า ๆ กัน แต่ถ้ารูปร่างอื่น การแบ่งหน้ากว้างเท่ากันจะได้เนื้อที่ไม่เท่ากัน ต้องลากเส้นลองก่อน วัดเนื้อที่ แล้วขยับเส้นจนได้ตามเป้า

ด้านล่างคือขั้นตอนทีละข้อ สูตรขยับเส้น และตัวอย่างที่ถ้าแบ่งด้วยสายตา ลูกคนหนึ่งจะได้น้อยกว่าคนอื่นเกือบ 2 ไร่

ขั้นที่ 1: วัดเนื้อที่ทั้งแปลงให้แม่น

ทุกอย่างตั้งต้นจากเนื้อที่รวม จึงต้องวัดให้ดีก่อน จะลากขอบเขตบนแผนที่ดาวเทียม เดินรอบแปลงด้วย GPS หรือคำนวณจากความยาวด้านก็ได้ ถ้าแปลงมีสี่ด้านไม่เท่ากัน ดูสูตรคำนวณพื้นที่ที่ดิน 4 ด้านไม่เท่ากัน

วัดสองรอบ ถ้าได้ก็ใช้สองวิธี ถ้าผลต่างกันเกิน 1–2 % ให้หาสาเหตุก่อนลากเส้นแบ่ง และเทียบกับเนื้อที่ในโฉนดด้วย บ่อยครั้งไม่ตรงกันพอดี ควรตกลงกันก่อนว่าจะยึดตัวเลขไหน

ขั้นที่ 2: ตกลงว่าแต่ละคนได้เท่าไร

ไม่จำเป็นต้องแบ่งเท่ากันเสมอไป บางบ้านพ่อแม่ให้ลูกแต่ละคนไม่เท่ากัน ให้แปลงส่วนแบ่งเป็นเนื้อที่ก่อน

เนื้อที่ของแปลงย่อย = เนื้อที่รวม × สัดส่วน

ก่อนแบ่ง ให้หักส่วนที่จะใช้ร่วมกันออกก่อน เช่น ทางเข้าออก บ่อน้ำ หรือคูส่งน้ำ ที่เหลือจึงนำมาแบ่ง ถ้าทุกแปลงต้องมีทางออกถนน ให้วางเส้นแบ่งให้ทุกแปลงติดถนน แม้แปลงจะออกมาเป็นแนวยาวแคบก็ตาม

และควรตกลงกันว่า "เท่ากัน" หมายถึงอะไร สองแปลงเนื้อที่เท่ากันอาจมีค่าไม่เท่ากัน ถ้าแปลงหนึ่งเป็นที่ลุ่มน้ำขัง หรืออยู่ไกลถนน บางครอบครัวจึงแบ่งตามมูลค่าแทนเนื้อที่

แบ่งแปลงสี่เหลี่ยมผืนผ้า

กรณีนี้ง่ายที่สุด ถ้าจะแบ่งเป็น n แปลงด้วยเส้นขนานกับด้านหนึ่ง ก็เอาอีกด้านหาร n

แปลงขนาด 200 × 90 เมตร มีเนื้อที่ 18,000 ตร.ม. หรือ 11 ไร่ 1 งาน แบ่งตามยาวเป็น 3 แนว จะได้แปลงละ 200 × 30 เมตร = 6,000 ตร.ม. หรือ 3 ไร่ 3 งาน ตรวจสอบ: 3 × 6,000 = 18,000 ตร.ม. พอดี

วิธีนี้ใช้ได้เมื่อด้านตรงข้ามขนานและยาวเท่ากันจริงเท่านั้น ที่ดินหลายแปลงดูเหมือนสี่เหลี่ยมแต่ด้านต่างกันหลายเมตร ควรวัดทั้งสี่ด้านก่อน

แบ่งแปลงสามเหลี่ยม

สามเหลี่ยมมีเคล็ดลับ ให้แบ่งด้านหนึ่งเป็น n ช่วงเท่า ๆ กัน แล้วลากเส้นจากแต่ละจุดไปยังมุมตรงข้าม ทุกชิ้นมีความสูงเท่ากันและฐานเท่ากัน เนื้อที่จึงเท่ากันทุกชิ้น

เช่น แปลงสามเหลี่ยมที่มีหน้ากว้างติดถนน 150 เมตร ให้ปักหมุดทุก 50 เมตร แล้วลากเส้นไปที่มุมด้านหลัง ได้ 3 แปลงเท่ากัน และทุกแปลงติดถนน 50 เมตร

แบ่งแปลงรูปร่างไม่แน่นอน

ที่ดินส่วนใหญ่ไม่มีด้านขนานกัน การแบ่งหน้ากว้างเท่ากันจึงใช้ไม่ได้ ต้องคิดจากเนื้อที่

  1. คำนวณเนื้อที่เป้าหมายของแปลงแรก
  2. ลากเส้นแบ่งลองตรงที่คิดว่าน่าจะใช่
  3. วัดเนื้อที่ของส่วนที่ตัดออกมา
  4. ขยับเส้น ระยะที่ต้องขยับประมาณ

ระยะขยับ ≈ (เนื้อที่เป้าหมาย − เนื้อที่ที่วัดได้) ÷ ความยาวเส้นแบ่ง

  1. วัดใหม่ ทำซ้ำจนอยู่ในเกณฑ์ที่ตกลงกัน แล้วจึงทำแปลงถัดไป

สูตรนี้ตรงพอดีเมื่อแถบที่ได้หรือเสียเป็นรูปสี่เหลี่ยม กรณีอื่นก็ใกล้เคียงพอที่ทำหนึ่งถึงสองรอบก็ได้ผล

ตัวอย่าง: แบ่งที่ดินให้ลูก 3 คน

ที่ดินแปลงหนึ่งติดถนน 120 เมตร ด้านซ้ายตั้งฉากกับถนนลึกเข้าไป 150 เมตร ด้านหลังกว้าง 80 เมตร ส่วนด้านขวาเฉียงจากมุมหลังลงมาจนถึงปลายหน้ากว้าง

แบ่งด้วยสายตา แบ่งหน้ากว้างเป็น 3 ช่วง ช่วงละ 40 เมตร ลากเส้นตรงเข้าไปด้านหลัง

ลูกคนที่สามได้แค่ครึ่งเดียวของพี่น้อง น้อยกว่าเกือบ 2 ไร่ นี่คือกับดัก

ขยับเส้นแรก เส้นที่ 40 เมตรได้ 6,000 ตร.ม. เกินไป 1,000 ตร.ม. เส้นแบ่งยาว 150 เมตร จึงต้องขยับ 1,000 ÷ 150 = 6.67 เมตร ไปทางด้านซ้าย เส้นจะอยู่ที่ 33.33 เมตร แปลงที่ 1 เหลือ 33.33 × 150 = 5,000 ตร.ม.

ผลลัพธ์

เนื้อที่เท่ากันทุกคน แม้แปลงที่ 3 จะได้หน้าถนนมากกว่า ซึ่งก็ควรคุยกันให้ชัด

ถ้าเนื้อที่หารไม่ลงตัว เช่น 10 ไร่แบ่ง 3 คน ได้คนละ 3 ไร่ 1 งาน 33.33 ตารางวา ให้ตกลงกันว่าเศษที่เหลือไปอยู่กับแปลงไหน หรือรวมไว้เป็นทางเดินร่วม

แบ่งบนแผนที่

ไม่ต้องคิดเรขาคณิตด้วยเครื่องคิดเลขเองทั้งหมด บนแผนที่ดาวเทียมทำได้ดังนี้

  1. ลากขอบเขตทั้งแปลงแล้วจดเนื้อที่รวม
  2. ลากแปลงแรกที่เสนอเป็นรูปแยก ใช้มุมของแปลงเดิมบวกสองจุดตรงที่ต้องการเส้นแบ่ง
  3. เทียบเนื้อที่กับเป้าหมาย ใช้สูตรข้างบน แล้วขยับสองจุดนั้น
  4. ทำซ้ำทุกแปลง และตรวจว่าผลรวมเท่ากับเนื้อที่ทั้งหมด

แอป Field Maps with Area Measure ทำแบบนี้ได้บน iPhone และ iPad (iOS 17 ขึ้นไป) แตะมุมแปลงบนแผนที่ดาวเทียมพร้อมแว่นขยายช่วยวางจุดให้แม่น หรือเดินรอบแปลงด้วย GPS แล้วให้แอปปิดรูปให้ และแสดงเนื้อที่เป็นไร่ได้ การวัดพื้นที่ ความยาวรอบ และระยะทางใช้ได้ฟรี บันทึกแต่ละแปลงพร้อมชื่อได้ เช่น "แปลงลูกคนโต" ให้ทุกคนในบ้านดูตัวเลขชุดเดียวกัน รุ่น Pro เพิ่มการแบ่งแปลงเป็นส่วนย่อย และส่งออกไฟล์ KML หรือ Shapefile ให้ช่างรังวัดได้

นำเส้นแบ่งไปปักบนที่ดินจริง

เส้นบนแผนที่จะมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อหาเจอในที่ดินจริง ให้วัดเส้นแบ่งแต่ละเส้นจากจุดที่หาได้ง่าย เช่น หมุดหลักเขต หรือปลายรั้ว จดระยะตามแนวหน้ากว้างและด้านหลัง แล้วปักหลักชั่วคราวก่อนจะมีใครล้อมรั้ว

GPS ในมือถือปกติคลาดเคลื่อนราว 3–5 เมตรในที่โล่ง บนเส้นแบ่งยาว 150 เมตร ถ้าขยับไป 3 เมตร เนื้อที่จะเปลี่ยนราว 450 ตร.ม. หรือประมาณ 1 งาน 12.5 ตารางวา ใช้วางแผนได้ แต่ไม่พอสำหรับการแบ่งแยกโฉนดจริง

แบ่งแยกโฉนดที่สำนักงานที่ดิน

การวัดด้วยมือถือหรือบนแผนที่เป็นค่าประมาณ ช่วยให้ตกลงกันได้อย่างยุติธรรม แต่ไม่ได้เปลี่ยนกรรมสิทธิ์ การแบ่งจริงต้องยื่นขอรังวัดแบ่งแยกที่สำนักงานที่ดิน ให้ช่างรังวัดของกรมที่ดินหรือช่างรังวัดเอกชนที่ได้รับอนุญาตปักหมุดเขตใหม่ แล้วจึงออกโฉนดแยกแต่ละแปลง ถ้าแปลงย่อยไม่ติดทางสาธารณะ ต้องตกลงเรื่องทางเข้าออกหรือภาระจำยอมให้ชัด และที่ดินบางประเภท เช่น ส.ป.ก. มีข้อจำกัดเรื่องการแบ่งและการโอน ควรสอบถามสำนักงานที่ดินก่อนสัญญากับใครว่าจะได้แปลงไหน

ถ้าการแบ่งเกี่ยวกับการขาย ดูสิ่งที่ควรเช็กในวัดที่ดินก่อนซื้อขาย และถ้าต้องแปลงหน่วย ดูวิธีคำนวณไร่ งาน ตารางวา

คำถามที่พบบ่อย

แบ่งที่ดินเป็น 2 ส่วนเท่ากันทำอย่างไร

วัดเนื้อที่รวมแล้วหารสอง ถ้าเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้าให้แบ่งครึ่งความยาวด้าน ถ้าไม่ใช่ ให้ลากเส้นลอง วัดฝั่งหนึ่ง แล้วขยับเส้นเท่ากับผลต่างเนื้อที่หารด้วยความยาวเส้น จนทั้งสองฝั่งเท่ากัน

ทำไมแบ่งหน้ากว้างเท่ากันแล้วเนื้อที่ไม่เท่ากัน

เพราะที่ดินลึกไม่เท่ากันทุกจุด แนวที่ที่ดินลึกจะมีเนื้อที่มากกว่าแนวกว้างเท่ากันที่ขอบเขตสอบเข้า มีแค่สี่เหลี่ยมผืนผ้าหรือสี่เหลี่ยมด้านขนานเท่านั้นที่กว้างเท่ากันแล้วได้เนื้อที่เท่ากัน

แบ่งที่ดินไม่ลงตัวทำอย่างไร

คำนวณส่วนแบ่งเป็นตารางเมตรหรือตารางวาก่อน แล้วตกลงกันว่าเศษจะยกให้แปลงไหน หรือกันไว้เป็นทางร่วม ตอนรังวัดจริง ช่างรังวัดจะระบุเนื้อที่ของแต่ละแปลงในโฉนดใหม่

แบ่งที่ดินให้ลูกต้องรังวัดไหม

ถ้าต้องการให้ลูกแต่ละคนมีโฉนดของตัวเอง ต้องยื่นรังวัดแบ่งแยกที่สำนักงานที่ดิน การวัดเองบนแผนที่ใช้สำหรับคุยกันและวางแผนก่อนยื่นเรื่อง

← คู่มือทั้งหมด